Updated: Jan 25

Το σύνδρομο του απατεώνα (impostor syndrome) είναι ένας ψυχολογικός όρος που χρησιμοποιείται να περιγράψει τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις που επιβαρύνουν συνήθως ανθρώπους καταρτισμένους και επιτυχημένους, οι οποίοι, ωστόσο, αμφιβάλλουν ιδιαίτερα για τις δεξιότητες και τις γνώσεις τους. Οι άνθρωποι αυτοί φοβούνται μην εκτεθούν και αποκαλυφθεί η υποτιθέμενη ανεπάρκειά τους. Σχετικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι περίπου το 70% των ανθρώπων θα αποκτήσουν το σύνδρομο του απατεώνα κάποια στιγμή στη ζωή τους.



Ο όρος πρωτοεμφανίστηκε το 1978 σε έρευνα των Clance και Imes, μετά από συνεντεύξεις με γυναίκες επιτυχημένες, οι οποίες καταλάμβαναν υψηλές επιχειρηματικές θέσεις. Αυτό που βρήκαν είναι ότι οι περισσότερες από αυτές πίστευαν ότι η επιτυχία τους οφειλόταν σε κάποιο τυχαίο γεγονός ή σε κάποιο λάθος! Ουσιαστικά, όσοι υποφέρουν από αυτό το σύνδρομο πιστεύουν ότι δεν αξίζουν την επιτυχία τους.


Υπάρχουν, μεταξύ άλλων, έξι σημάδια που μπορεί να αποκαλύψουν ότι πάσχεις από το σύνδρομο του απατεώνα, τα οποία είναι:

  1. Πιστεύεις πως δεν αξίζεις την επιτυχία σου, αφού θεωρείς πως είναι αποτέλεσμα της τύχης και όχι σκληρής δουλειάς. Αρνείσαι να πιστέψεις ακόμη και άλλους ανθρώπους που επιβεβαιώνουν την επιτυχία σου, λέγοντάς σου πόσο την αξίζεις. Αντιθέτως, την αποδίδεις σε εξωγενείς παράγοντες, αντί να αναγνωρίσεις τις ικανότητές σου.

  2. Είσαι τελειομανής. Ή αναβλητικός. Περιμένεις μέχρι τελευταία στιγμή για να τελειώσεις την εργασία σου; Ή βάζεις περισσότερη ενέργεια και χρόνο από ότι χρειάζεται για τελειοποιήσεις κάτι; Αν έχεις το σύνδρομο του απατεώνα, τα συναισθήματα ανεπάρκειας σε οδηγούν στην τελειομανία ή την αναβλητικότητα. Έτσι, μπορείς να δικαιολογήσεις την επιτυχία σου είτε αποδίδοντάς την στην υπερβολική δουλειά, αν είσαι τελειομανής, είτε στην τύχη, αν άφησες την εργασία σου για την τελευταία στιγμή.

  3. Φοβάσαι ότι θα φανεί ότι είσαι... ψεύτικος. Αν έχεις χαμηλή αυτοπεποίθηση, μάλλον πιστεύεις ότι η επιτυχία σου δεν οφείλεται στο ταλέντο σου αλλά στην τύχη. Η συγγραφέας Μάγια Αγγέλου κάθε φορά που εξέδιδε ένα νέο βιβλίο φοβόταν ότι θα αποκαλυφθεί ότι δεν αξίζει την επιτυχία.

  4. Φοβάσαι την αποτυχία. Νιώθεις ντροπή όταν αποτυγχάνεις; Είναι σύνηθες για ανθρώπους με το σύνδρομο του απατεώνα να έχουν υψηλά επίπεδα άγχους όσον αφορά την αποτυχία. Μπορεί να επαναλαμβάνεις κάποιο λάθος που έκανες στο μυαλό σου γιατί δεν μπορείς να το ξεπεράσεις, πράγμα που μάλλον θα χειροτερέψει το φόβο σου και θα σε κυριεύσει. Ουσιαστικά, πιστεύεις ότι πρέπει να είσαι τέλειος, ο καλύτερος.

  5. Πρέπει να είσαι τέλειος. Σου έχει τύχει να βρεθείς σε κάποιο διαγωνισμό με άλλους ανθρώπους οι οποίοι ήταν τόσο επιτυχημένοι όσο εσύ; Όταν έχεις μάθει ότι πρέπει να είσαι ο καλύτερος, το να βρίσκεσαι μαζί με άλλους οι οποίοι είναι τόσο καλοί όσο εσύ μπορεί να είναι δύσκολα διαχειρίσιμο. Μπορεί να απογοητευτείς από το επίπεδο των ικανοτήτων σου και ίσως να νιώσεις απατεώνας. Ίσως να μειώσεις τον εαυτό σου και να νιώσεις ότι δεν έχεις αρκετό ταλέντο για να μπορέσεις να συγκριθείς με τους υπόλοιπους στο διαγωνισμό.

  6. Συνεχώς συγκρίνεις την επιτυχία σου με αυτήν των άλλων. Ειδικά με αυτών που σου φαίνονται πιο επιτυχημένοι από εσένα. Έτσι, απογοητεύεσαι από τις ικανότητές σου. Συνήθως συμβαίνει γιατί συγκρίνεις τον εαυτό σου με κάποιον που έχει μεγαλύτερη εμπειρία από εσένα. Μπορεί να νιώθεις άσχημα γιατί δεν τα καταφέρνεις εξίσου καλά ή γιατί δεν επιτυγχάνεις παρόμοια αποτελέσματα σαν επαγγελματίας.

Πώς θα αντιμετωπίσεις το σύνδρομο του απατεώνα;

Κατ' αρχάς, χρειάζεται να αναγνωρίσεις τα συναισθήματά σου. Ουσιαστικά, αυτό είναι και το πιο δύσκολο κομμάτι. Από εκεί και πέρα, για να το αντιμετωπίσεις, οφείλεις να μοιραστείς τον προβληματισμό σου με κάποιον που εμπιστεύεσαι και εκτιμάς. Έτσι, θα μπορέσεις να λάβεις μια γνώμη για αυτά που σκέφτεσαι και φοβάσαι. Τέλος, έχει σημασία να επιτρέπεις στον εαυτό σου να προσεγγίζεις με λογικό και ανθρώπινο τρόπο το οτιδήποτε θες να πετύχεις, χωρίς να ψάχνεις το τέλειο, δίνοντάς σου το δικαίωμα του λάθους, αλλά και επιβραβεύοντάς σε απλά και μόνο που ενεργοποιήθηκες για να πετύχεις το στόχο σου.


Πηγές:

Clance, P. R., Imes, S. A. (Fall 1978). The impostor phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice. 15 (3): 241–247. http://mpowir.org/wp-content/uploads/....


Langford, J., Clance, P. R. (Fall 1993). The impostor phenomenon: recent research findings regarding dynamics, personality and family patterns and their implications for treatment. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training. 30(3): 495–501. doi:10.1037/0033-3204.30.3.495.


McAllum, K. (2016). Managing imposter syndrome among the “Trophy Kids”: creating teaching practices that develop independence in millennial students. Communication Education, 65(3), 363–365. Doi: 10.1080/03634523.2016.1177848.


Richards, C. (October 26, 2015). Learning to deal with the impostor syndrome. The New York Times. Retrieved 9 May 2020 from https://www.nytimes.com/2015/10/26/yo....


Sakulku, J., Alexander, J. (2011). The impostor phenomenon. International Journal of Behavioral Science. 6: 73–92. doi:10.14456/ijbs.2011.6.


ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ: η όποια αναδημοσίευση του κειμένου ή μέρος αυτού χωρίς την έγγραφη συγκατάθεση της συγγραφέως.

14 views0 comments
  • giakoumatouvassiliki

Updated: Jan 25

Μα δε σε πιάνει να θες να ξαπλώσεις δίπλα στο κουτάβι σου όταν το βλέπεις να κοιμάται τόσο γαλήνια;

Δεν είσαι ο μόνος. Να σου πω την αλήθεια, δε σου συμβαίνει μόνο επειδή λατρεύεις το φιλαράκο σου: είναι έμφυτο! Το 1984, ο Wilson γνωστοποίησε την θεωρία της βιοφιλίας (η οποία αναφέρθηκε πρώτη φορά από τον Erich Fromm) με την οποία υποθέτει ότι το ενδιαφέρον του ανθρώπου για τα ζώα οφείλεται σε εξελικτικούς παράγοντες. Στο μακρινό μας παρελθόν, ο άνθρωπος έπρεπε να παρατηρεί και να αφουγκράζεται τα ζώα με τα οποία συμβίωνε, ώστε να είναι ανά πάσα ώρα ενήμερος για το αν το περιβάλλον παραμένει ασφαλές ή αν υπάρχει κάποιος επικείμενος κίνδυνος. Το να βλέπουμε λοιπόν ένα ζώο σε κατάσταση απόλυτης ηρεμίας μας δείχνει ότι όλα είναι καλά, υπάρχει ασφάλεια και δεν συντρέχει κανένας λόγος ανησυχίας. Αυτό, προτείνει ο Wilson (1998), βοηθάει στο να μπούμε σε μια κατάσταση όπου η θεραπεία και η προσωπική ανάπτυξη είναι πιο εύκολο να συμβούν.

Έξι νευροχημικές ουσίες οι οποίες είναι όλες υπεύθυνες για την ρύθμιση της πίεσης ανιχνεύτηκαν σε αυξημένα επίπεδα σε ανθρώπους και σκύλους θεραπείας μετά από θετική αλληλεπίδραση μεταξύ τους (Osendaal, 2000). Η μείωση της αρτηριακής πίεσης καθώς και η εξομάλυνση των επιπέδων στρες στους ανθρώπους μετά από επαφή με ζώα είναι κάτι που έχει αποδειχθεί σε διάφορες μελέτες (Allen, 2003 & Vancil, 2020). Έτσι αποδεικνύεται ότι οι Παρεμβάσεις Υποβοηθούμενες από Ζώα (Animal Assisted Intervention - AAI) ενισχύουν κάθε θεραπευτική μέθοδο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία ψυχικών ή/και σωματικών θεμάτων.


Η ερώτηση που προκύπτει, λοιπόν, είναι: πώς μπορεί να συμβάλει η μέθοδος ΑΑΙ στην ενίσχυση των μεθόδων coaching; Η απάντηση είναι αρκετά απλή. Δεδομένου ότι τα ζώα δεν μπορούν να επικοινωνήσουν με την ομιλία, παρά μόνο με σιωπηλά μηνύματα που λαμβάνουν από το περιβάλλον και από τους ανθρώπους με τους οποίους συνυπάρχουν, επεξεργάζονται συνεχώς τα διάφορα ερεθίσματα ώστε να μπορέσουν, αν μη τι άλλο, να επιβιώσουν. Όσον αφορά το coaching, η βοήθεια ενός σκύλου ή άλλου ζώου είναι τεράστια, μιας και αντανακλά άμεσα τις αλλαγές που συμβαίνουν στον πελάτη. Επίσης, τα ζώα δεν κατακρίνουν τίποτα, απλά είναι ανοιχτά σε όλα και ζουν στο παρόν. Αυτό είναι κάτι που βοηθά τον πελάτη να ανοιχτεί και να μπει σε διαδικασία αυτοβελτίωσης πολύ πιο γρήγορα σε σχέση με συμβατικές μεθόδους. Τέλος, και μόνο η αφή όταν χαϊδεύουμε ένα ζώο μας επιτρέπει να χαλαρώσουμε, να νιώσουμε καλύτερα, αφού αυτή συνδέεται άμεσα με την απελευθέρωση ενδορφίνων που συμβάλλουν στην ευτυχία και στην αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων.

Έτσι λοιπόν, αν έχεις κι εσύ έναν τετράποδο φίλο μαζί σου, θα πρέπει να σου πω ότι είναι σαν να έχεις τον προσωπικό σου θεραπευτή. Προσπάθησε να συνδεθείς μαζί του με διαφορετικούς τρόπους: παίξε μαζί του, χάιδεψέ τον, μάθε του κόλπα, κοίτα τον στα μάτια, μίλα του. Προσπάθησε να είσαι πνευματικά παρών όταν τα κάνεις αυτά. Σεβάσου και την φύση του φίλου σου και μην ξεχνάς: δεν είναι άνθρωπος, είναι σκύλος/γάτα/άλογο/κλπ. Σημαντικό: Άφησε το κινητό σε μια άκρη για λίγο. Έτσι μπορείς να νιώσεις την ροή της αγάπης και τα οφέλη της.

Βιβλιογραφία:

Allen, K. (2003). Are Pets a Healthy Pleasure? The Influence of Pets on Blood Pressure. Current Directions in Psychological Science, 12(6), 236–239. https://doi.org/10.1046/j.0963-7214.2003.01269.x

Beetz, A., Uvnäs-Moberg, K., Julius, H., & Kotrschal, K. (2012). Psychosocial and psychophysiological effects of human-animal interactions: the possible role of oxytocin. Frontiers in psychology, 3, 234. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2012.00234

Odendaal, J.S.J (2000). Animal-assisted therapy — magic or medicine? Journal of Psychosomatic Research, 49(4), 275-280. doi:10.1016/s0022-3999(00)00183-5

Vancil, Aly, "EXPLORATION OF PET OWNERSHIP RELATED TO STRESS IN SOCIAL WORK STUDENTS" (2020). Electronic Theses, Projects, and Dissertations. 1052.

https://scholarworks.lib.csusb.edu/etd/1052

Wilson, Edward O. (1984). Biophilia. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 0-674-07442-4.

Wilson, C.C., Turner, D.C. (1998). Companion animals in human health. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

8 views0 comments

Updated: Dec 4, 2020

Η πραγματικότητα και το πώς την αντιλαμβανόμαστε, έχει να κάνει πολύ με την ερμηνεία που δίνει ο εγκέφαλός μας στα διάφορα στοιχεία που συλλέγει. Για τον κάθε ένα από εμάς, αυτό που βλέπουμε σαν πραγματικότητα είναι εντελώς υποκειμενικό.


Τον τελευταίο μισό αιώνα, η επιστημονική κοινότητα που αφιερώνεται στη μελέτη της συμπεριφοράς του ανθρώπου έχει εντοπίσει και ταυτοποιήσει εκατοντάδες γνωστικές διαδικασίες οι οποίες παίζουν ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Στο συγκεκριμένο άρθρο παραθέτω δέκα από τις πιο συχνές γνωστικές προκαταλήψεις που, άθελα μας, επιτρέπουμε να ανακατασκευάσουν την πραγματικότητα μας σύμφωνα με αυτά που ήδη ξέρουμε.


  1. Θεμελιώδες σφάλμα απόδοσης (fundamental attribution error). Όταν ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά μας, δίνουμε βάση σε εξωγενείς παράγοντες ενώ, όταν ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά άλλων θεωρούμε ότι οφείλεται σε εσωτερικά χαρακτηριστικά (πρόθεση ή χαρακτήρα). Η τάση να πιστεύουμε ότι αυτό που κάνουν οι άνθρωποι ορίζει και το τι είναι. Για παράδειγμα αν εγώ οδηγώ και στρίψω αριστερά την τελευταία στιγμή, χωρίς να ανάψω φλας, θα είναι γιατί είδα τελευταία στιγμή ότι το παραπάνω στενό που ήθελα να στρίψω είναι μπλοκαρισμένο λόγω έργων. Αντίθετα, αν κάποιος μπροστά μου στρίψει αριστερά χωρίς να ανάψει φλας, απότομα, είναι πολύ ξεκάθαρα κακός οδηγός που δεν υπολογίζει τους γύρω του.

  2. Προκατάληψη υπέρ του εαυτού (self serving bias). Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουμε ότι οι επιτυχίες μας οφείλονται σε δικά μας, προσωπικά χαρακτηριστικά, ενώ οι αποτυχίες μας ή κάποια δυσάρεστη κατάσταση η οποία ζούμε οφείλεται σε ανεξάρτητο παράγοντα. Για τους άλλους ανθρώπους σκεφτόμαστε ακριβώς με αντίθετο σκεπτικό. Συχνό είναι αυτό το φαινόμενο στον αθλητισμό: όταν οι αθλητές κερδίσουν έναν αγώνα, αποδίδουν τη νίκη στη σκληρή δουλειά και σωστή προπόνηση. Όταν χάσουν, μάλλον φταίει ο διαιτητής. Ή το τερραίν που γλιστρούσε.

  3. Ευρετική της διαθεσιμότητας (availability heuristic). Βασιζόμαστε σε πληροφορίες που λάβαμε πρόσφατα όταν πρέπει να πάρουμε κάποια απόφαση ή η υποσυνείδητη εντύπωση που έχουμε ότι αν κάτι μπορούμε να το φέρουμε στο μυαλό μας, τότε αυτό είναι σημαντικό. Πχ οι γιατροί που βλέπουν περιστατικά που προκύπρουν συχνότερα από άλλα, έχουν την τάση να κάνουν τη συγκεκριμένη διάγνωση ευκολότερα σε σχέση με κάποια πιο σπάνια. Ή αν δούμε ένα αυτοκινητιστικό στο δρόμο, μπορεί να πιστέψουμε ότι οι πιθανότητες να εμπλακούμε εμείς οι ίδιοι σε αυτοκινητιστικό είναι ιδιαίτερα υψηλές.

  4. Κατάρα της γνώσης (curse of knowledge). Κάτι που εμείς γνωρίζουμε, είμαστε σίγουροι ότι το γνωρίζουν και όλοι οι άλλοι. Αυτή η γνωστική προκατάληψη αποτελεί εμπόδιο στο να διδάξουμε αποτελεσματικά σε κάποιον κάτι που εμείς ήδη κατέχουμε, όπως ένα λειτουργικό που χρησιμοποιούμε στην δουλειά μας.

  5. Προκατάληψη προβολής (spotlight effect). Η λανθασμένη εντύπωση που έχουμε για το πόσο οι γύρω μας ασχολούνται με την εμφάνισή μας ή τη συμπεριφορά μας. Ιδιαίτερα όταν νιώθουμε ντροπή ή υπερηφάνεια. Πχ όταν παραπατήσουμε στη διάρκεια μιας εκδήλωσης με πολύ κόσμο νομίζουμε ότι όλοι είδαν τι πάθαμε.

  6. Αγκύρωση (anchoring). H τάση να δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρώτη πληροφορία που θα λάβουμε για κάτι, με αποτέλεσμα να βγάζουμε συμπεράσματα και να διαμορφώνουμε γνώμη με βάση αυτή. Πχ αν σε ένα κατάστημα δούμε ένα παντελόνι που κοστίζει €500 και πιο δίπλα ένα που κοστίζει €150, μάλλον θα θεωρήσουμε το δεύτερο παντελόνι ως οικονομικό.

  7. Το φαινόμενο Νάνινγκ-Κρούγκερ (the Dunning-Kruger effect). Όσο λιγότερα ξέρουμε, τόσο πιο σίγουροι για τον εαυτό μας είμαστε. Όσο περισσότερα ξέρουμε, τόσο μεγαλύτερη αβεβαιότητα νιώθουμε. Πχ κάποιος που μόλις έχει ξεκινήσει να εργάζεται σε έναν τομέα νιώθει πολύ πιο σίγουρος από έναν άλλον ο οποίος έχει μεγαλύτερη εμπειρία και περισσότερα χρόνια στον ίδιο τομέα.

  8. Προκατάληψη επιβεβαίωσης (confirmation bias). H τάση να ψάχνουμε, να ερμηνεύουμε, και να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία σε πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις δικές μας απόψεις. Μάλιστα, έχει αποδειχθεί ότι αφιερώνουμε 36% περισσότερο χρόνο στο να διαβάσουμε κάτι που είναι σύμφωνο με τις δικές μας απόψεις, σε σχέση με κάτι που είναι αντίθετο. Πχ Όταν πιστεύω πως το κυβερνών κόμμα είναι εξαιρετικό θα βρίσκω συνεχώς πληροφορίες που θα επαληθεύουν αυτήν την άποψη και, αν βρω κάτι αντίθετο, θα πω ότι είναι προϊόν κακεντρέχειας από τους αντιπάλους.

  9. Η ψευδαίσθηση του τέλους της ιστορίας (end of history illusion). Η τάση να πιστεύουμε ότι δεν θα αλλάξουμε σαν άνθρωποι μελλοντικά, σε σχέση με το πόσο έχουμε αλλάξει μέχρι σήμερα. Πχ η Έλενα, 48 ετών, αναλογιζόμενη το πόσο έχει αλλάξει από την εφηβεία της μέχρι σήμερα, θεωρεί ότι δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξει ή να εξελιχθεί άλλο σαν άνθρωπος.

  10. Tο φαινόμενο Zeigarnik. (Zeigarnik effect). Η τάση να θυμόμαστε πιο εύκολα έργα τα οποία έχουμε αφήσει στη μέση, παρά έργα τα οποία έχουμε ολοκληρώσει. Πχ οι σερβιτόροι θυμούνται πιο εύκολα παραγγελίες που δεν έχουν ολοκληρώσει, ή θυμόμαστε πιο εύκολα δουλειές που πρέπει να φέρουμε εις πέρας σε σχέση με άλλες που έχουμε ολοκληρώσει. Ακόμα και μια σειρά στην τηλεόραση που έχουμε αφήσει στη μέση μπορούμε να θυμηθούμε ευκολότερα σε σχέσει με μια που έχει τελειώσει.




Βέβαια, αν νομίζετε ότι όλα αυτά συμβαίνουν μόνο στους άλλους διότι εσείς έχετε αυτογνωσία και σωστή αίσθηση της πραγματικότητας, πέφτετε θύμα της ενδέκατης γνωστικής προκατάληψης αυτού του άρθρου που λέγεται “Προκατάληψη του τυφλού σημείου” (blind spot bias) μιας και, ακόμα και τα πιο ελεύθερα και ανοιχτόμυαλα άτομα πέφτουν θύμα στερεότυπων, προκαταλήψεων, και λανθασμένων πεποιθήσεων.


Τελικά, δεν είναι όλα όπως φαίνονται, έτσι;

17 views0 comments
  • Instagram

©2020 by V. Giakoumatou